Nadzieja dla dzieci wojny

Ukraińskie sieroty i dzieci uchodźców otrzymały dostęp do edukacji i dach nad głową dzięki strategicznej współpracy Rycerzy Kolumba

Karolina Świder and Peter Gedicks

27 listopada 2023 r.

Ksiądz Marek Bator, dyrektor Caritas Archidiecezji Częstochowskiej, oraz grupa ukraińskich dzieci świętują otwarcie nowej szkoły w Częstochowie. — Ksiądz Marek Bator, dyrektor Caritas w Częstochowie, razem z grupą ukraińskich dzieci podczas otwarcia nowej szkoły, 24 stycznia 2023 roku. Szkoła kształci sieroty, które opuściły Ukrainę po rosyjskiej inwazji w 2022 roku. Zdjęcie: Sebastian Nycz

Kilka miesięcy temu chłopiec o imieniu Mykhailo przybył razem z babcią do ukraińskiego Fastowa. Uciekali z Nikopolu, miasta na południowym-wschodzie Ukrainy, który był wtedy pod ciągłym ostrzałem Rosjan. W czerwcu znaleźli schronienie w Centrum Miłosierdzia zorganizowanym przez Rycerzy Kolumba z rady 17740 im. śś. Borysa i Gleba w Fastowie.

„Na Nikopol nieustająco spadały rakiety. Chłopiec był przerażony” – tłumaczy ks. Vitalii Martsyniuk, kapelan rady 17740 i proboszcz greckokatolickiej parafii św. Dymitra. W Fastowie – miasteczku położonym 70 km na południowyzachód od Kijowa – Mykhailo i jego babcia poczuli się dużo bezpieczniej. Strach nie opuszczał jednak chłopca przez długie miesiące. Gdy tylko słyszał syreny, natychmiast ubierał się i biegł w panice do piwnicy.

Doświadczenia chłopczyka ukazują dużo rozleglejszy kryzys. Według danych Funduszu ONZ na rzecz Dzieci, od początku inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku, blisko dwie trzecie wszystkich ukraińskich dzieci zostało zmuszonych do porzucenia swych domów. Ponad 5 milionów ma trudności z dostępem do szkoły. Przesiedlone, straumatyzowane, często osierocone – to najbardziej bezbronne ofiary tej wojny.

Dzięki Funduszowi Solidarności z Ukrainą, który zgromadził blisko 22 miliony dolarów, oraz przy wsparciu lokalnych członków, Rycerze Kolumba odpowiedzieli wieloma inicjatywami pomocowymi, troszcząc się o ukraińskie dzieci w potrzebie. Polscy Rycerze zapewnili dach nad głową i szkoły dla dzieci, podczas gdy rosnąca liczba centrów miłosierdzia w Polsce i Ukrainie służy rodzinom i dzieciom takim jak Mykhailo. Dzięki współpracy z innymi katolickimi i humanitarnymi instytucjami, Zakon pomaga znaleźć sierotom i młodym uchodźcom dom, edukację i wsparcie psychologiczne.

„Błogosławiony Michael McGivney założył Zakon Rycerzy Kolumba, by troszczyli się o wdowy i sieroty” – powiedział Najwyższy Rycerz Patrick Kelly w telewizyjnym wywiadzie z TVP w grudniu 2022 roku. Odnosząc się do pracy parafialnych Centrów Miłosierdzia, służących ukraińskim kobietom i dzieciom, dodał: „Tę założycielską misję realizujemy do dziś”.

NOWY DOM

Od pierwszych dni wojny, Rycerze współpracują z Caritas, by upewnić się, że uchodźcy z Ukrainy, a w szczególności ukraińskie dzieci, mają gdzie mieszkać.

Jednym z pierwszych wspólnych projektów Rycerzy i Caritas było przyjęcie stu sierot z Myrnego i Melitopola (wschodnia Ukraina) na terenie Polski. Od lutego 2022 roku Melitopol był miejscem zaciekłych walk, dlatego dzieci z tamtejszego Centrum Rehabilitacji Dzieci spędziły wiele nocy w piwnicach budynku, zanim zdołały opuścić kraj.

„Wojna jest nie do pojęcia i przerażająca. Żyliśmy w ciągłym strachu” – mówi Larysa Vlasenkova, dyrektor placówki. „Wsiedliśmy do pociągu, pojechaliśmy do Lwowa, a stamtąd do Polski”.

Dzięki Funduszowi Solidarności z Ukrainą, Caritas szybko przekształcił centrum rekolekcyjne w Częstochowie w dom dziecka. Najwyższy Rycerz Patrick Kelly odwiedził placówkę podczas swojej pierwszej wizyty w Polsce i Ukrainie, w kwietniu 2022 roku.

„To naprawdę wstrząsające uświadomić sobie, przez co przeszły te dzieci” – mówił wtedy Najwyższy Rycerz. „To ważne, byśmy pokazywali im, że je kochamy i że pomimo samotności, którą odczuwają, wcale nie są opuszczone; jesteśmy tu z nimi, by im pomóc”.

Dom dla sierot buduje jedność pomiędzy dziećmi. Mają zaplanowanych wiele aktywności – sport, śpiew, taniec, zwiedzanie miasta czy letnie obozy.

„Nieustająco nas zabawiają, żebyśmy się nie smucili, żebyśmy byli uśmiechnięci” – mówi Svetlana, 16-letnia rezydentka domu. „Jesteśmy bardzo wdzięczni tym ludziom, którzy na zawsze pozostaną w naszych sercach”.

Larysa dodaje: „W imieniu dzieci i wszystkich pracowników, chciałabym serdecznie podziękować Rycerzom Kolumba, którzy zatroszczyli się o naszą młodzież”.

Supreme Chaplain Archbishop William Lori greets children of displaced families at St. John Paul II Parish in Lviv, Ukraine, on Oct. 2, 2022. Also pictured, from right, are Ukraine State Deputy Youriy Maletskiy, Archbishop Mieczysław Mokrzycki of Lviv and Bishop Mykhaylo Bubniy of Odessa. — Najwyższy Kapelan abp William Lori wita dzieci z rodzin uchodźców w parafii św. Jana Pawła II we Lwowie, 2 października 2022 roku. Za abpem, od prawej: Delegat Stanowy Ukrainy Youriy Maletskiy, abp Mieczysław Mokrzycki, Metropolita Lwowski i bp Mychajło Bubnij, Egzarcha Odessy. *(Zdjęcie: Tamino Petelinšek)*

W październiku 2022 roku Rycerze dostarczyli również kurtki dla podopiecznych w Częstochowie, w ramach pierwszej europejskiej inicjatywy Kurtki dla Dzieci. Najwyższy Kapelan abp William Lori, który odwiedził uchodźców i Rycerzy w Polsce i Ukrainie, pomagał w rozdawaniu kurtek. Od tego czasu inicjatywa nabrała większego rozmachu, a polscy Rycerze Kolumba zaczęli kupować i wysyłać kurtki do Ukrainy, by dystrybuowały je tamtejsze rady.

Rycerze nawiązali współpracę z archidiecezją lwowską i Caritas-Spes, by dać uchodźcom dach nad głową w odrestaurowanym, XIV-wiecznym budynku klasztornym w Rawie Ruskiej na zachodzie Ukrainy. W budynku mieszka w tej chwili 36 dzieci, w trzech rodzinach zastępczych. Każda z rodzin ma swoje własne pokoje z prywatną kuchnią, salonem, sypialniami i łazienkami.

Tatiana, matka siedmiorga dzieci, przybyła do Rawy Ruskiej z zaporoskiego miasta Wasylówka, które zostało zdobyte w pierwszych dniach wojny i do dzisiaj pozostaje pod rosyjską okupacją.

„Życie tam było bardzo trudne” – przypomina Tatiana. „Zostaliśmy sami, ciągle musieliśmy zmieniać miejsce zamieszkania. Z tak dużą rodziną i bez oszczędności było to niezwykle obciążające.”

Dom Caritas dla rodzin zastępczych pozwolił im znaleźć wsparcie i odnaleźć względny pokój ducha.

„Już nie musimy martwić się o jutro” – mówi Tatiana. „Mamy jedzenie, żyjemy w dostatnich, komfortowych warunkach; dzieci chodzą do szkoły, jesteśmy objęci opieką medyczną – o wszystko zadbano.

CIAŁO, UMYSŁ I DUSZA

Potrzeby dzieci wykraczają poza bezpieczeństwo materialne, choć jest ono oczywiście bardzo ważne, jak tłumaczy Delegat Stanowy Youriy Maletskiy, który od pierwszych dni wojny odgrywa pierwszoplanową rolę w organizacji pomocy humanitarnej w Ukrainie.

„Ponieważ dzieci doświadczają ciągłego stresu, będącego skutkiem bomb i głośnych eksplozji, nie mogą brać udziału w codziennych aktywnościach: chodzić do szkoły, uprawiać sportu, spędzać czasu ze znajomymi. Z tego powodu wszystkie potrzebują wsparcia i pomocy psychologicznej” – tłumaczy Maletskiy. „Dlatego Rycerze Kolumba dostarczając pomoc materialną, nie zapominają o wsparciu psychologicznym i rozwoju duchowym”.

Wszystkie Centra Miłosierdzia otwarte przez Rycerzy w Polsce i Ukrainie, takie jak to w Fastowie, oferują dzieciom różne aktywności – liderem jest jednak Dom Błogosławionego Michaela McGivneya w Radomiu. Dom McGivneya to centrum pomocy otwarte przez radę 14004 im. Matki Bożej Częstochowskiej Królowej Polski. W centrum organizowane są liczne zajęcia, warsztaty artystyczne i letnie kolonie, by pomóc dzieciom poznawać nowych przyjaciół i dostosować się do nowego środowiska.

Wiele zajęć, w tym również cotygodniowe lekcje języka polskiego, pomaga w integracji dzieci polskich i ukraińskich.

„Celem jest integracja i wsparcie” – mówi ks. Wiesław Lenartowicz, proboszcz parafii Matki Bożej Częstochowskiej i Kapelan rady 14004, jak również polski Kapelan Stanowy ds. Programowych. „To ważne, żeby ukraińskie dzieci brały udział w tych zajęciach razem z dziećmi polskimi”.

Wśród oferowanych zajęć jest też warsztat teatralny dla matek z córkami. Terapia teatralna jest częstą praktyką rehabilitacyjną dla ludzi po traumach.

„Celem jest przepracowanie sytuacji społecznych powodujących strach” – mówi Mykola Panasiuk, były aktor i reżyser z Ukrainy, który prowadzi warsztaty. „Poprzez ćwiczenia aktorskie stawiamy czoła sytuacjom powodującym lęk i próbujemy je przepracować, a następnie dokonać refleksji. W skrócie – nie próbujemy nauczyć się aktorstwa, ale próbujemy nauczyć się funkcjonować w prawdziwym życiu”.

Group of children in a classroom. — Dzieci z ks. Vitaliiem Martsyniukiem, Kapelanem rady 17740 im. śś. Borysa i Gleba, w Centrum Miłosierdzia na parafii w Fastowie. *Zdjęcie: Andrey Gorb*

Ania i jej 11-letnia córka Arina wspólnie biorą udział w warsztatach. „Zajęcia bardzo zbliżają nas do siebie” – mówi Ania. „Dowiedziałam się nowych rzeczy o sobie i o niej, gdy musiałyśmy razem stawić czoła wyzwaniom. Wspaniale widzieć, jak Twoje dziecko rozwija się podczas tych warsztatów. Moja córka skacze z radości na samą myśl o zajęciach”.

Rycerze szczególną wagę przywiązują do wspierania edukacji. Dzięki współpracy Zakonu z Caritas, udało się otworzyć w Olsztynie pod Częstochową szkołę dla osieroconych dzieci z Ukrainy, które mieszkają w pobliskim domu dziecka.

„Dobrze wiemy, że najlepszym sposobem na psychologiczną pomoc dzieciom jest edukacja” – powiedział ks. Marek Bator, dyrektor częstochowskiej Caritas, podczas otwarcia szkoły 24 stycznia 2023 roku.

Zajęcia w placówce, którą wybudowano w zaledwie trzy miesiące, prowadzone są w języku ukraińskim, chociaż szkoła oferuje też lekcje języka polskiego.

„Nauczyciele przygotowują dzieci, jako przyszłych obywateli, do odbudowania swojego kraju po zakończeniu okupacji” – mówi abp Wacław Depo, Metropolita Częstochowski, Kapelan Stanowy, który był obecny na ceremonii otwarcia szkoły i błogosławił sale lekcyjne.

Tymczasem w Fastowie ks. Vitalii Martsyniuk, doświadczył jak miłość, wsparcie i czas mogą zagoić psychologiczne rany dzieci.

We wrześniu Kapelan Rycerzy zauważył zmianę w postawie Mykhaila, który tak bardzo bał się alarmów lotniczych. Gdy syreny zawyły kolejny raz, chłopiec uśmiechnął się i powiedział księdzu: „Już się nie boję”.

„Tak często widziałem przerażenie w jego oczach” – mówi ks. Vitalii. „Ale teraz nie ma już w nich strachu”.

Fundusz Solidarności z Ukrainą pozwolił Rycerzom Kolumba służyć bezbronnym dzieciom na bardzo wiele sposobów. Jednak blisko dwa lata po rozpoczęciu wojny w Ukrainie potrzeby nadal rosną.

„Chciałbym, żebyśmy wszyscy mogli powtórzyć za Mykhailo: »Już się nie boję«. Ale nadal się boimy” – mówi ks. Vitalii. „Zwracamy się więc do Boga i do siebie nawzajem po wsparcie. Razem stawimy czoła trudnościom – miłością, prawdą, życiem”.

Więcej informacji o Funduszu Solidarności z Ukrainą i związanych z nim działaniach Zakonu, na stronie: kofc.org/ukraine.

*****

KAROLINA ŚWIDER i PETER GEDICKS piszą z Krakowa..